LEL و UEL همون حدّ پایین و بالای اشتعال گازها هستن؛ یعنی بازهای که اگر غلظت گاز داخلش قرار بگیره، با یک جرقه آتیش میگیره.
بیرونِ این بازه؟ یا گاز خیلی کمه که نسوزه، یا اونقدر زیاده که اکسیژن کافی برای سوختن نیست.
LEL و UEL چیست؟ (حد پایین و بالای اشتعال گازها)
LEL یعنی حداقل غلظتی از یک گاز قابل اشتعال که اگر بهش جرقه برسد، آتشسوزی شروع میشود.
UEL یعنی بیشترین غلظت گاز که هنوز قابل اشتعاله؛ بالاتر از این حد، گاز آنقدر غلیظه که نمیسوزه.
| مفهوم | تعریف ساده | مثال واقعی |
|---|---|---|
| LEL | حداقل غلظت لازم برای اشتعال | نشت گاز متان در یک موتورخانه |
| UEL | حداکثر غلظت که هنوز قابل اشتعاله | اتاقی پر از بخار بنزین که اکسیژن کم شده |
| Explosive Range | بازهای بین LEL و UEL که گاز قابل انفجار است | ۵٪ تا ۱۵٪ برای متان |
LEL چیست؟ (Lower Explosive Limit)
اگر مقدار گاز در هوا کمتر از LEL باشه، اصلاً نمیتونه آتیش بگیره. چون گاز خیلی کمه.
مثال واقعی:
فرض کن در یک سالن صنعتی مقدار کمی پروپان نشت کرده. کارگر فندک روشن میکند، اما هیچ اتفاقی نمیافتد. چون غلظت پروپان هنوز به LEL نرسیده.
UEL چیست؟ (Upper Explosive Limit)
در این حالت گاز آنقدر زیاد شده که اکسیژن کافی نیست. سوخت زیاد است، اکسیژن کم، برای همین شعله نمیگیرد.
مثال ساده:
اتاقی پر از بخار بنزین؛ اگر غلظت از UEL بالاتر باشد، تا زمانی که با هوا مخلوط نشود اشتعال رخ نمیدهد.
چرا بازه بین LEL و UEL مهمترین چیز است؟
فقط وقتی گاز بین LEL و UEL باشد، محیط قابل انفجار است. برای همین سنسورها گاز سنجی معمولاً روی ۱۰٪ LEL هشدار میدهند تا قبل از خطر اصلی، آلارم فعال شود.
جدول کامل LEL و UEL گازهای مهم صنعتی
این جدول برای مهندسان HSE، سالن کمپرسورها، پالایشگاه، خطوط لوله و فضاهای بسته حرف آخر را میزند:
| نام گاز | فرمول | LEL (٪ حجمی) | UEL (٪ حجمی) |
|---|---|---|---|
| هیدروژن (Hydrogen) | H₂ | 4% | 75% |
| متان (Methane) | CH₄ | 5% | 15% |
| پروپان (Propane) | C₃H₈ | 2.1% | 9.5% |
| هیدروژن سولفید (H₂S) | H₂S | 4.3% | 45% |
| منوکسید کربن (CO) | CO | 12.5% | 74% |
| اتان | C₂H₆ | 3% | 12.5% |
| اتیلن | C₂H₄ | 2.7% | 36% |
| استیلن | C₂H₂ | 2.5% | 100% |
| آمونیاک (NH₃) | NH₃ | 15% | 28% |
| نرمال بوتان | C₄H₁₀ | 1.8% | 8.4% |
| ایزو بوتان | C₄H₁₀ | 1.8% | 8.4% |
| پنتان | C₅H₁₂ | 1.4% | 7.8% |
| هگزان | C₆H₁₄ | 1.2% | 7.4% |
| بنزن | C₆H₆ | 1.2% | 7.8% |
| اتانول | C₂H₆O | 3.3% | 19% |
| ایزوپروپانول (IPA) | C₃H₈O | 2% | 12% |
| دیاکسید کربن / نیتروژن | CO₂ / N₂ | غیرقابل اشتعال | — |
این جدول دقیقاً چه کاربردی دارد؟
- تعیین سطح خطر در فضاهای بسته
- تنظیم آلارم ماشینهای گازسنج (۱۰٪ LEL)
- ارزیابی نشت در خطوط انتقال و کمپرسور روم
- طراحی تهویه و تجهیزات Ex
- تحلیل ریسک در پالایشگاه و صنایع پتروشیمی
چند اشتباه رایج که معمولاً حادثهساز میشود
- اعتماد به حس بو
- تهویه ناکافی در اتاق کمپرسورها
- ورود بدون اندازهگیری گاز به مخازن
- استفاده از تجهیزات غیراستاندارد در محیطهای Ex
- بیتوجهی به گازهای با UEL بالا مثل هیدروژن
